Συντονιστική Υπηρεσία Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης

Η Έγκαιρη Παιδική Παρέμβασης απευθύνεται σε παιδιά προσχολικής ηλικίας (μέχρι 6 ετών) που παρουσιάζουν προβλήματα ή διαταραχές στην ανάπτυξη. Πρόκειται για υπηρεσίες που ενισχύουν την ανάπτυξη του σώματος, του λόγου, της αντίληψης, της αυτομέριμνας  και περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων υπηρεσίες στήριξης και καθοδήγησης της οικογένειας.

Η έγκαιρη παιδική παρέμβαση αποσκοπεί στην πρόληψη /μείωση του βαθμού εξάρτησης που μπορεί να αναπτύξει ένα παιδί με νοητική αναπηρία ή /και άλλες διαταραχές στην ανάπτυξη. Η έγκαιρη παροχή των κατάλληλων υπηρεσιών έχει μεταγενέστερα θετικές επιπτώσεις στην ανεξαρτητοποίηση του ατόμου, στη βελτίωση της ποιότητας ζωής του ως ενήλικα και στην ανακούφιση της οικογένειας από τη συνεχή φροντίδα και στήριξη.
Στην Κύπρο οι υπηρεσίες έγκαιρης παιδικής παρέμβασης προσφέρονται από τα αρμόδια Τμήματα των Υπουργείων Υγείας, Εργασίας,  Προνοίας  και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, Παιδείας και Πολιτισμού, καθώς και από προγράμματα εθελοντικής πρωτοβουλίας. Υπηρεσίες μπορούν να αγοραστούν και από τον ιδιωτικό τομέα.  Στην παροχή υπηρεσιών όμως παρατηρείται γενικά έλλειψη συντονισμού μεταξύ δημοσίου και ιδιωτικού τομέα όπως και η απουσία συνεργιών στις δράσεις τους.

Από το 1999 – 2000 είχαν εντοπισθεί διάφορα προβλήματα όπως η έλλειψη συντονισμού αλλά και η σύγχυση στις αρμοδιότητες και υποχρεώσεις του κάθε εμπλεκόμενου τμήματος.  Για αυτό το λόγο προτάθηκε η δημιουργία μιας συντονιστικής υπηρεσίας η οποία θα συντονίζει τις υπηρεσίες και τις παροχές προς τα παιδιά και τις  οικογένειες τους.

Η Συντονιστική Υπηρεσία Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης, (ΣΥΕΠΠ) συστάθηκε το 2001 με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου με άριθμό 54. 482, ημερομηνίας 31/10/2001 υπό την καθοδήγηση  της Επιτροπής Προστασίας Ατόμων με Νοητική Αναπηρία (ΕΠΑΝΑ) (βάση του άρθρου 6γ του νόμου 117/89 και 11(Ι)2018). Λειτούργησε πιλοτικά από τον Ιούνιο του 2003 μέχρι τον Μάιο του 2005 και στη συνέχεια ξεκίνησε τις εργασίες της το 2006 έως σήμερα. Η Συντονιστική Υπηρεσία Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης συντονίζει τις υπηρεσίες ή/ και τις παροχές όλων των αρμόδιων τμημάτων τα οποία εξυπηρετούν παιδιά με αναπτυξιακές διαταραχές ενώ, παράλληλα, φροντίζει να εξεύρει εναλλακτικές λύσεις, σε περίπτωση απουσίας υπηρεσιών /δομών, με τη συνεργασία συνδέσμων εθελοντών και ιδιωτών. Πέρα τούτου η Συντονιστική Υπηρεσία Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης (ΣΥΕΠΠ) παρέχει στήριξη λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες όλης της οικογένειας.  Η επαναλειτουργία του προγράμματος στηρίχτηκε σε έρευνα που αξιολογούσε την υπηρεσία από τις ίδιες τις οικογένειες για την περίοδο 2003 -2005   

Η Συντονιστική Υπηρεσία Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης (ΣΥΕΠΠ) απασχολεί τρεις Λειτουργούς (ΛΕΠΠ) στη Λευκωσία, Λεμεσό / Πάφο και Λάρνακα / Αμμόχωστο. Στη διεκπεραίωση του έργου της συμβάλλουν ουσιαστικά οι Δήμοι Αραδίππου και Κάτω Πολεμιδιών οι οποίοι στεγάζουν την υπηρεσία. Επίσης ο Δήμος Γεροσκήπου παραχωρεί χώρο σε εβδομαδιαία βάση.  Επιπρόσθετα, διατηρείται ουσιαστική συνεργασία με παιδίατρους (ιδιωτικού και δημόσιου τομέα) και με εξειδικευμένους θεραπευτές διαφόρων ειδικοτήτων.

Η ΣΕΕΠΠ για σκοπούς αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας της, διεκπεραίωσε εκ νέου  έρευνα που απευθυνόταν προς τους ίδιους τους γονείς  και αφορούσε τα έτη 2006 – 2008.  Μέσω της έρευνας  αυτής διαπιστώθηκε η  ανάγκη συνέχισης  της υπηρεσίας και η ανάγκη στήριξης των γονιών από την πρώτη  στιγμή που υπάρχει υποψία  ότι το παιδί τους έχει κάποια αναπτυξιακή δυσκολία.

Αρμοδιότητες Λειτουργού Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης

Ο Λειτουργός Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης είναι ο συνδετικός κρίκος μεταξύ οικογένειας και των φορέων παροχής υπηρεσιών. Όταν ο Λειτουργός ενημερώνεται για κάποιο περιστατικό έρχεται άμεσα σε επαφή με την οικογένεια και συγκεκριμένα μεριμνά για:

  • τη διερεύνηση των αναγκών της οικογένειας και του παιδιού
  • την πληροφόρηση για τις υπηρεσίες που παρέχονται στο δημόσιο, ιδιωτικό τομέα και από τις εθελοντικές οργανώσεις
  • την οργάνωση και παρακολούθηση των παρεμβάσεων προς το παιδί και την οικογένεια
  • την προώθηση των οικονομικών και άλλων δικαιωμάτων
  • το συντονισμό των εμπλεκόμενων υπηρεσιών προς όφελος του παιδιού
  • τη διευθέτηση συναντήσεων με ειδικούς για αξιολογήσεις ή αναπροσαρμογή των θεραπειών
  • τη στήριξη και παροχή συμβουλευτικής προς τους γονείς και άλλα μέλη της οικογένειας.
  • την ενδυνάμωση των γονιών ώστε να αναλαμβάνουν κεντρικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων προς όφελος του παιδιού

Ο Λειτουργός δεν παρέχει θεραπείες αλλά λαμβάνοντας υπόψη την κατάσταση της οικογένειας προωθεί τις πιο πάνω ενέργειες.  Οι υπηρεσίες παρέχονται με διακριτικότητα και εμπιστευτικότητα.

Πέραν του συντονιστικού και υποστηρικτικού του ρόλου, οι λειτουργοί διεκπεραιώνουν συχνά ενημέρωση άλλων υπηρεσιών και επαγγελματιών μέσω σεμιναρίων και προσωπικών επαφών για τη σημασία της ΕΠΠ.  Παράλληλα  προβαίνουν στη μελέτη της κατάστασης της ΕΠΠ στο εξωτερικό άλλα και στην αξιολόγηση των υφισταμένων παροχών στη χώρα μας.

Η Έγκαιρη Παιδική Παρέμβαση στην Ευρώπη    
Σύμφωνα με πληθώρα Ευρωπαϊκών φορέων και οργανώσεων η Έγκαιρη Παιδική Παρέμβαση για να είναι αποτελεσματική πρέπει να τηρείται από την πλευρά των επαγγελματιών το εξής μοντέλο παρέμβασης:

"Εντοπισμός – Αξιολόγηση Αναγκών και Δυνατοτήτων – Προγραμματισμός – Παρέμβαση – Αξιολόγηση"

Επίσης λαμβάνοντας υπόψη τις συστάσεις του Φορέα «European Agency for Development in Special Needs Education», «η πρώιμη παιδική παρέμβαση είναι δικαίωμα όλων των παιδιών και των οικογενειών τους που χρειάζονται υποστήριξη». Σχετική είναι και η Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Παιδιού η οποία υπογραμμίζει ότι όλες οι πολιτικές που εφαρμόζονται πρέπει να έχουν ως γνώμονα το συμφέρον του παιδιού. Διαπιστώνουμε, παρόλ’ αυτά, ότι υπάρχουν πολλά πρακτικά προβλήματα στην παροχή υπηρεσιών και αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα για εφαρμογή των πιο πάνω συστάσεων τα προβλήματα που παρουσιάζονται στην Κύπρο και άλλες χώρες θα διαιωνίζονται με αρνητικές συνέπειες για τα ίδια τα παιδιά, την οικογένεια και γενικότερα την κοινωνία.  Οι λειτουργοί της ΣΥΕΠΠ διεκπεραίωσαν σχετική μελέτη για την εφαρμογή του προγράμματος σε χώρες της Ευρωπαϊκή Ένωση  και Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής  

Η ΣΥΕΠΠ  λαμβάνοντας υπόψη τα στοιχεία της μελέτης, προσπαθεί να θέσει στόχους ώστε τελικά να εφαρμοστούν τα απαραίτητα μέτρα για τη βελτίωση της παροχής υπηρεσιών έγκαιρης παρέμβασης σε μικρά παιδιά. Για το σκοπό αυτό, θα πρέπει να δοθεί έμφαση στις τρεις βασικές προτεραιότητες που προτείνει και ο φορέας «European Agency for Development in Special Needs Education», οι οποίες προέκυψαν από τη συλλογή στοιχείων σε 26 ευρωπαϊκές χώρες:     

  1. Ανάγκη εντοπισμού όλου του ευάλωτου πληθυσμού που χρειάζεται υπηρεσίες Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης
  2. Διασφάλιση των επιπέδων ποιότητας των παροχών και της ίσης παροχής των υπηρεσιών (προς όλο τον πληθυσμό).
  3. Σεβασμός στα δικαιώματα και τις ανάγκες των παιδιών και των οικογενειών τους.

 Όραμα για τη Θεσμοθέτηση και Αναβάθμιση των Υπηρεσιών Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης στην Κύπρο

Οι λειτουργοί της Συντονιστικής Υπηρεσίας Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης (ΣΥΕΠΠ) κατά το 2011 ολοκλήρωσαν την μελέτη με τίτλο : "Υπηρεσίες Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης στην Κύπρο : Περιορισμοί -Προτάσεις".  Η μελέτη αφορούσε την παροχή υπηρεσιών (ανίχνευση-εντοπισμός- διάγνωση και εξασφάλιση θεραπειών) σε μικρά παιδιά από τον ιδιωτικό τομέα.  Η μελέτη στάλθηκε σε όλες τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες, συνεργάτες και μη Κυβερνητικές Οργανώσεις, παρουσιάστηκε σε διεθνή και τοπικά συνέδρια με στόχο την ανταλλαγή απόψεων και την καταγραφή προτάσεων.  Από τον Ιανουάριο 2012, με παρότρυνση της  ΣΥΕΠΠ συστάθηκε η "Επιτροπή Μελέτης" όπου συμμετείχαν εκπρόσωποι από όλα τα εμπλεκόμενα υπουργεία (Υγείας, Εργασίας Προνοίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, Παιδείας και Πολιτισμού).  Η "Επιτροπή Μελέτης" συστάθηκε με στόχο την εξέταση των προτάσεων της ΣΥΕΠΠ  και τον καθορισμό  ενός  σωστά δομημένου και θεσμοθετημένου συστήματος  έγκαιρης παιδικής παρέμβασης για μικρά παιδιά.  Από την αρχή του 2012 μέχρι  το τέλος του 2013 έγιναν τουλάχιστο 15 συναντήσεις και πολλαπλές επικοινωνίες με του εκπροσώπους των Υπουργείων, επίσης υπήρξαν και επαφές με την Παιδιατρική Εταιρεία Κύπρου.  Η "Ομάδα Μελέτης" κατάληξε στο πιο κάτω  " Όραμα για τη Θεσμοθέτηση και Αναβάθμιση των Υπηρεσιών Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης στην Κύπρο".

Το "Όραμα" παρουσιάστηκε στους Γενικούς διευθυντές των τριών Υπουργείων τον Μάρτιο του 2014 και συμφωνήθηκε η προώθηση του.  Συστάθηκε στη συνέχεια η "Ομάδα Εργασίας" με εκπροσώπους των προαναφερόμενων Υπουργείων, της ΚΥΣΟΑ, του Παγκύπριου Ιατρικού Συλλόγου (ΠΙΣ), και του ΠΟΣΥΓΟΠΕΑ.  Μετά από δύο συναντήσεις προτάθηκε ένα "Μεσοπρόθεσμο Σχέδιο Δράσης Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης" για το οποίο αποστάληκαν οι θέσεις των υπηρεσιών.   Μετά την 5η συνεδρία η προσπάθεια διεκόπη.  Οι θέσεις της ΕΠΑΝΑ στάλθηκαν στις 22/04/2015 και δημοσιεύτηκαν στην Ετήσια Έκθεση του 2015.      

Λεπτομέρειες για τα καθήκοντα και τη δράση των ΛΕΠ δίδονται στο ενημερωτικό φυλλάδιο
Αξιολόγηση της δράσης της ΣΥΕΠ δίδεται στο παράρτημα των Ετήσιων Eκθέσεων
Έρευνα οικογενειών για αξιολόγηση της Συντονιστικής Υπηρεσίας Έγκαιρης Παρέμβασης (ΣΥΕΠ) – 2003 -2005
Εφαρμογή προγραμμάτων Έγκαιρης Παρέμβασης για παιδιά με αναπτυξιακές διαταραχές  (2007)
Αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας  της λειτουργίας της Συντονιστικής Υπηρεσίας Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης (ΣΥΕΠΠ) για μικρά παιδιά με αναπτυξιακές διαταραχές για την περίοδο 2006 -2008
Μελέτη: Υπηρεσίες Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης στην Κύπρο – Περιορισμοί – Προτάσεις  (2011)
Όραμα για τη Θεσμοθέτηση και Αναβάθμιση των Υπηρεσιών Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης στην Κύπρο (2013)