Επιτροπή Προστασίας Νοητικά Καθυστερημένων Ατόμων
ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

- Χειρισμός παραπόνων

Στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων της για διασφάλιση των δικαιωμάτων των ατόμων με νοητική υστέρηση στη Κύπρο η Επιτροπή Προστασίας Νοητικά Καθυστερημένων Ατόμων (ΕΠΝΚΑ) δέχεται προσωπικά ή ομαδικά παράπονα. Τα παράπονα συνήθως υποβάλλονται από τους κηδεμόνες (βλέπε ενότητα «Υποβολή αιτημάτων») . Μετά τη διερεύνηση /εξέταση τους, όταν κριθεί αναγκαίο τα παράπονα παραπέμπονται στις αρμόδιες υπηρεσίες για διαβούλευση/ επίλυση. Δυστυχώς πολλά παράπονα δεν επιλύονται άμεσα, συχνά η επίλυση τους προϋποθέτει ουσιαστικές αλλαγές σε πολιτικές του κράτους, πράγμα το οποίο είναι χρονοβόρο.

Τα παράπονα συνήθως αφορούν στην:

  • ανεπαρκή παροχή υπηρεσιών ημερήσιας φροντίδας και κατ'οίκον στήριξης,
  • ανεπαρκή στήριξη και παροχή ειδικής αγωγής σε παιδιά που φοιτούν στα κανονικά σχολεία,
  • δυσλειτουργία διοικητικών συμβουλίων σωματείων που λειτουργούν προγράμματα κοινωνικής αποκατάστασης,
  • ύπαρξη σοβαρών οικονομικών αναγκών,
  • ανεπαρκή εργοδότηση στην ανοιχτή αγορά εργασίας και δυσμενείς όρους εργασίας,
  • διαχείριση περιουσίας,
  • κοινωνική αποδοχή ατόμων με νοητική υστέρηση,
  • ανησυχία/ προβληματισμό για το μέλλον των ατόμων που ενηλικιώνονται,
  • ανεπαρκή ιατροφαρμακευτική περίθαλψη
  • ασφάλεια σε χώρους εκπαίδευσης/ εργοδότησης ,
  • αποβολή ατόμων από Ιδρύματα/ Κέντρα Ημερήσιας Φροντίδας,
  • αποκοπή/ μείωση /αναθεώρηση του δημοσίου βοηθήματος,
  • πειθαρχικά προβλήματα και παραβατικότητα ατόμων με νοητική υστέρηση,
  • κηδεμονία ατόμων με νοητική υστέρηση,
  • τηλεοπτική προβολή της οικογενειακής κατάστασης ατόμων με νοητική υστέρηση,
  • σεξουαλική παρενόχληση ατόμων με νοητική υστέρηση,
  • αποϊδρυματοποίηση ατόμων που βρίσκονται στο Νοσοκομείο Αθαλάσσας,
  • έλλειψη υπηρεσιών στην ύπαιθρο και στην επαρχία Πάφου,

Η Επιτροπή Προστασίας Νοητικά Καθυστερημένων Ατόμων (ΕΠΝΚΑ) προσβλέπει στην ψήφιση της τροποποίησης του Νόμου 117/89 ώστε να έχει την δυνατότητα για πιο αποτελεσματική παρέμβαση, για λήψη διορθωτικών μέτρων.

- Έγκαιρη /Πρώιμη Παρέμβαση/Συντονιστική Υπηρεσία

Η Έγκαιρη Παιδική Παρέμβασης απευθύνεται σε παιδιά προσχολικής ηλικίας (μέχρι 6 ετών) που παρουσιάζουν προβλήματα ή διαταραχές στην ανάπτυξη. Πρόκειται για υπηρεσίες που ενισχύουν την ανάπτυξη του σώματος, του λόγου, της αντίληψης, της αυτομέριμνας  και περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων υπηρεσίες στήριξης και καθοδήγησης της οικογένειας.

Η Έγκαιρη Παιδική Παρέμβαση αποσκοπεί στην πρόληψη /μείωση του βαθμού εξάρτησης που μπορεί να αναπτύξει ένα παιδί με νοητική αναπηρία ή /και άλλες διαταραχές στην ανάπτυξη. Η Έγκαιρη παροχή των κατάλληλων υπηρεσιών έχει μεταγενέστερα θετικές επιπτώσεις στην ανεξαρτητοποίηση του ατόμου, στη βελτίωση της ποιότητας ζωής του ως ενήλικα και στην ανακούφιση της οικογένειας από τη συνεχή φροντίδα και στήριξη.
Στην Κύπρο οι υπηρεσίες Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης προσφέρονται από τα αρμόδια Τμήματα των Υπουργείων Υγείας, Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων και Παιδείας και Πολιτισμού, καθώς και από προγράμματα εθελοντικής πρωτοβουλίας. Υπηρεσίες μπορούν να αγοραστούν και από τον ιδιωτικό τομέα.  Στην παροχή υπηρεσιών όμως παρατηρείται γενικά έλλειψη συντονισμού μεταξύ δημοσίου και ιδιωτικού τομέα όπως και η απουσία συνεργιών στις δράσεις τους.

Από το 1999 – 2000 είχαν εντοπισθεί διάφορα προβλήματα όπως η έλλειψη συντονισμού αλλά και η σύγχυση στις αρμοδιότητες και υποχρεώσεις του κάθε εμπλεκόμενου τμήματος.  Για αυτό το λόγο προτάθηκε η δημιουργία μιας συντονιστικής υπηρεσίας η οποία θα συντονίζει τις υπηρεσίες και τις παροχές προς τα παιδιά και τις  οικογένειες τους.

Η Υπηρεσία συστάθηκε το 2001 με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου υπό την εποπτεία της Επιτροπής Προστασίας Νοητικά Καθυστερημένων Ατόμων (ΕΠΝΚΑ). Λειτούργησε πιλοτικά από τον Ιούνιο του 2003 μέχρι τον Μάιο του 2005 και στη συνέχεια ξεκίνησε τις εργασίες της το 2006 έως σήμερα. Η Συντονιστική Υπηρεσία Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης συντονίζει τις υπηρεσίες ή/ και τις παροχές όλων των αρμόδιων τμημάτων τα οποία εξυπηρετούν παιδιά με αναπτυξιακές διαταραχές ενώ, παράλληλα, φροντίζει να ερευνήσει εναλλακτικές λύσεις, σε περίπτωση απουσίας υπηρεσιών /δομών, με τη συνεργασία συνδέσμων εθελοντών και ιδιωτών.

Η Συντονιστική Υπηρεσία Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης (ΣΥΕΠΠ) απασχολεί τρεις Λειτουργούς (ΛΕΠΠ) στη Λευκωσία, Λεμεσό / Πάφο και Λάρνακα / Αμμόχωστο. Στη διεκπεραίωση του έργου της συμβάλλουν ουσιαστικά οι Δήμοι Αραδίππου και Κάτω Πολεμιδιών οι οποίοι στεγάζουν την υπηρεσία. Επίσης ο Δήμος Γεροσκήπου παραχωρεί χώρο σε τακτά χρονικά διαστήματα (1-2 φορές το μήνα). Το έργο της Υπηρεσίας στηρίζει Τεχνική Επιτροπή (ΤΕΕΠΠ) στην οποία συμμετέχουν εκπρόσωποι από τα αρμόδια υπουργεία και από τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Γονέων Καθυστερημένων Ατόμων. Επιπρόσθετα, διατηρείται ουσιαστική συνεργασία με παιδίατρους (ιδιωτικού και δημόσιου τομέα) και με εξειδικευμένους θεραπευτές διαφόρων ειδικοτήτων.

Ο Λειτουργός Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης είναι ο συνδετικός κρίκος μεταξύ οικογένειας και των φορέων παροχής υπηρεσιών. Όταν ο Λειτουργός ενημερώνεται για κάποιο περιστατικό έρχεται άμεσα σε επαφή με την οικογένεια και συγκεκριμένα μεριμνά για :

  • τη διερεύνηση των αναγκών της οικογένειας και του παιδιού
  • την πληροφόρηση για τις υπηρεσίες που παρέχονται στο δημόσιο, ιδιωτικό τομέα και από τις εθελοντικές οργανώσεις
  • την οργάνωση και παρακολούθηση των παρεμβάσεων προς το παιδί και την οικογένεια
  • την προώθηση των οικονομικών και άλλων δικαιωμάτων
  • το συντονισμό των εμπλεκόμενων υπηρεσιών προς όφελος του παιδιού
  • τη διευθέτηση συναντήσεων με ειδικούς για αξιολογήσεις ή αναπροσαρμογή των θεραπειών
  • τη στήριξη και παροχή συμβουλευτικής προς τους γονείς και άλλα μέλη της οικογένειας.
  • την ενδυνάμωση των γονιών ώστε να αναλαμβάνουν κεντρικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων προς όφελος του παιδιού

Ο Λειτουργός δεν παρέχει θεραπείες αλλά λαμβάνοντας υπόψη την κατάσταση της οικογένειας προωθεί τις πιο πάνω ενέργειες.  Οι υπηρεσίες παρέχονται με διακριτικότητα και εμπιστευτικότητα.

Πέραν του συντονιστικού και υποστηρικτικού του ρόλου, οι λειτουργοί διεκπεραιώνουν συχνά ενημέρωση άλλων υπηρεσιών και επαγγελματιών μέσω σεμιναρίων και προσωπικών επαφών για τη σημασία της ΕΠΠ.  Παράλληλα στη μελέτη της κατάστασης της ΕΠΠ στο εξωτερικό άλλα και στην αξιολόγηση των υφισταμένων παροχών στη χώρα μας.

Η Έγκαιρη Παιδική Παρέμβαση στην Ευρώπη    
Σύμφωνα με πληθώρα Ευρωπαϊκών φορέων και οργανώσεων η Έγκαιρη Παιδική Παρέμβαση για να είναι αποτελεσματική πρέπει να τηρείται από την πλευρά των επαγγελματιών το εξής μοντέλο παρέμβασης:

Εντοπισμός – Αξιολόγηση Αναγκών και Δυνατοτήτων – Προγραμματισμός – Παρέμβαση – Αξιολόγηση
Επίσης λαμβάνοντας υπόψη τις συστάσεις του Φορέα «European Agency for Development in Special Needs Education», «η πρώιμη παιδική παρέμβαση είναι δικαίωμα όλων των παιδιών και των οικογενειών τους που χρειάζονται υποστήριξη». Σχετική είναι και η Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Παιδιού η οποία υπογραμμίζει ότι όλες οι πολιτικές που εφαρμόζονται πρέπει να έχουν ως γνώμονα το συμφέρον του παιδιού. Διαπιστώνουμε, παρόλ’ αυτά, ότι υπάρχουν πολλά πρακτικά προβλήματα στην παροχή υπηρεσιών και αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα για εφαρμογή των πιο πάνω συστάσεων τα προβλήματα που παρουσιάζονται στην Κύπρο και άλλες χώρες θα διαιωνίζονται με αρνητικές συνέπειες για τα ίδια τα παιδιά, την οικογένεια και γενικότερα την κοινωνία.  

Η Συντονιστική Υπηρεσία Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης, λαμβάνοντας υπόψη αυτά τα στοιχεία, προσπαθεί να θέσει στόχους ώστε τελικά να εφαρμοστούν τα απαραίτητα μέτρα για τη βελτίωση της παροχής υπηρεσιών έγκαιρης παρέμβασης σε μικρά παιδιά. Για το σκοπό αυτό, θα πρέπει να δοθεί έμφαση στις τρεις βασικές προτεραιότητες που προτείνει ο φορέας «European Agency for Development in Special Needs Education», οι οποίες προέκυψαν από τη συλλογή στοιχείων σε 26 ευρωπαϊκές χώρες:     

  1. Ανάγκη εντοπισμού όλου του ευάλωτου πληθυσμού που χρειάζεται υπηρεσίες Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης
  2. Διασφάλιση των επιπέδων ποιότητας των παροχών και της ίσης παροχής των υπηρεσιών (προς όλο τον πληθυσμό).
  3. Σεβασμός στα δικαιώματα και τις ανάγκες των παιδιών και των οικογενειών τους.

Λεπτομέρειες για τα καθήκοντα και τη δράση των ΛΕΠ δίδονται στο ενημερωτικό φυλλάδιο

Αξιολόγηση της δράσης της ΣΥΕΠ δίδεται στο παράρτημα των Ετήσιων Eκθέσεων

Μελέτη: Υπηρεσίες Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης στην Κύπρο – Περιορισμοί – Προτάσεις 2011